Kuropatwa – ptak krajobrazu rolniczego w centrum uwagi
Kuropatwa (Perdix perdix), zagrożony wyginięciem ptak rolniczy, znalazła się w centrum zainteresowania – i to nie bez powodu. Jej naturalnym środowiskiem są pola uprawne i tereny rolnicze, gdzie wczesnym rankiem i o zmierzchu rozbrzmiewa charakterystyczny, chrapliwy głos koguta. Niestety, jeszcze niedawno powszechna kuropatwa staje się dziś coraz rzadszym elementem krajobrazu.
W styczniu 2026 roku kuropatwa przejmie tytuł Ptaka Roku, zastępując dotychczasowego zwycięzcę – kopciuszka zwyczajnego(Phoenicurus ochruros). W publicznym głosowaniu: kuropatwa zdobyła 81 855 głosów (44,5%), wyraźnie wyprzedzając kosa (Turdus merula) z wynikiem 49 011 głosów (26,6%). Trzecie i czwarte miejsce zajęły nocne drapieżniki: sowa uszata (Asio otus) (23 352 głosy, 12,7%) oraz sowa płomykówka (Tyto alba) (21 556 głosów, 11,7%). Na perkozka zwyczajnego (Tachybaptus ruficollis) zagłosowało 8270 uczestników (4,5%).
Głosowanie trwało od 2 września do 9 października 2025 roku, a każdy z pięciu kandydatów zwracał uwagę na inne wyzwania związane z ochroną przyrody.
Nazwa, którą słychać
Niemiecka nazwa kuropatwy – zarówno w obecnej formie, jak i starszych zapisach typu „Rep-” czy „Repphuhn” – podobnie jak nazwa naukowa Perdix perdix, wywodzi się bezpośrednio z głosu samca. Jego chrapliwe, skrzeczące nawoływanie, słyszane o świcie i zmierzchu, jest wyraźnym sygnałem oznaczającym zajęte terytorium.
Wygląd i tryb życia
Kuropatwa należy do rzędu kuraków i rodziny bażantowatych. W przeciwieństwie do wielu barwnych krewniaków wyróżnia się skromnym, szaro-brązowym upierzeniem, doskonale maskującym ją wśród pól. Samiec i samica są do siebie bardzo podobni – jedynie ciemna plama na brzuchu, wyraźniejsza u samca, pozwala je odróżnić.
Kuropatwy prowadzą naziemny tryb życia: żerują, grzebiąc w glebie, oraz chętnie zażywają kąpieli piaskowych.
Pokarm kuropatwy i wychów młodych
Dorosłe kuropatwy odżywiają się głównie pokarmem roślinnym – nasionami zbóż, dzikich ziół i fragmentami traw. Małe kamyczki pomagają im w trawieniu. Pisklęta mają jednak inne potrzeby: w pierwszych tygodniach życia kluczowe są owady, pająki i inne drobne bezkręgowce, niezbędne do prawidłowego wzrostu.
Samica składa nawet do 20 jaj w starannie ukrytym gnieździe na ziemi. Po wykluciu oboje rodzice opiekują się potomstwem, a rodzina pozostaje razem – jako tzw. „łańcuch” – aż do zimy.
Od stepu do pól uprawnych
Pierwotnym środowiskiem kuropatwy były stepy Europy i Azji. Dopiero rozwój krajobrazu rolniczego w średniowieczu stworzył jej nowe siedliska na polach i łąkach. Dziś kuropatwa jest symbolem ptaków polnych, które szczególnie dotkliwie odczuwają skutki nowoczesnego rolnictwa.
Od 1980 roku populacja kuropatwy w Niemczech spadła aż o 87%. Główne przyczyny to intensyfikacja upraw, monokultury, stosowanie pestycydów oraz zanik ugorów, łąk kwietnych i innych nieproduktywnych, ale kluczowych dla przyrody obszarów.
Czego potrzebuje kuropatwa?
Przede wszystkim większej różnorodności krajobrazu rolniczego. Kluczowe są rozległe, nieużytkowane lub ekstensywnie użytkowane tereny, które umożliwiają bezpieczne lęgi. Wąskie pasy kwiatowe często nie wystarczają, a czasem wręcz zwiększają ryzyko drapieżnictwa.
Wieloletnie ugory, ograniczenie pestycydów i umiarkowane nawożenie sprzyjają rozwojowi dzikich roślin i owadów – a tym samym zapewniają kuropatwie i jej pisklętom warunki do przetrwania.
Źródło: nabu.de