Biegus zmienny - informacje

Biegus zmienny to ptak z rodziny bekasowatych, najpospolitszy i najliczniejszy wśród biegusów. Wielkością dorównuje szpakowi, ma krępą sylwetkę, czarne nogi i lekko wygięty w dół dziób. W upierzeniu spoczynkowym wierzch ciała jest szarosiwy, spód biały z delikatnym kreskowaniem, natomiast w szacie godowej przejmuje rudawobrązowe odcienie z ciemnymi plamkami i kontrastującą czarną plamą na piersi biegusa zmiennego oraz białe obrzeżenia piór skrzydeł, widoczne zwłaszcza w locie biegusa zmiennego.

Biegus zmienny - pożywienie i tryb życia

Biegus zmienny to ptak migrujący, żerujący w stadach na miękkich, mulistych gruntach. Jego głównym pokarmem są drobne bezkręgowce – robaki, ślimaki, małże, skąposzczety, larwy komarów i skorupiaki – uzupełniane zielonymi częściami roślin. Stada podczas przelotów wydają charakterystyczne, gadatliwe i perliste „plip-ip-ip”, a w locie brzęczące „czrrrit”. Biotopem lęgowym jest tundra i torfowiska, natomiast poza sezonem godowym najczęściej spotykany jest na wybrzeżach zarówno słodkowodnych, jak i słonych.

Biegus zmienny - dymorfizm płciowy i zwyczaje godowe

U biegusa zmiennego samice są nieco większe od samców, jednak ubarwienie obu płci jest podobne; samiec zazwyczaj ma jaśniejszą, rdzawą plamę na karku, co wyróżnia go podczas lotu godowego. W okresie toków od marca do maja samiec wykonuje nierówny, kręcący się lot nad terenem lęgowym, przerywany niskimi trelami, a czasem pionowymi wzbiciami i opadaniem, aby zwrócić uwagę partnerki. Gniazdo zakładane jest na ziemi, pod osłoną roślinności, wyścielane mchem i liśćmi, w którym w maju–lipcu samica składa zazwyczaj cztery jaja o oliwkowym lub brązowym ubarwieniu. Okres wysiadywania trwa 16–22 dni, a oboje rodzice opiekują się pisklętami, które usamodzielniają się po około czterech tygodniach. Zaobserwowano również adopcję obcych piskląt oraz przypadki przedwczesnego opuszczenia młodych przez samice.

Biegus zmienny - systematyka i podgatunki

Taxonomicznie biegus zmienny należy do plemienia calidrini. Wyróżnia się dziesięć podgatunków, różniących się m.in. wielkością, odcieniem upierzenia i długością dzioba:

• C. a. arctica – najmniejszy i najciemniejszy z krótkim dziobem
• C. a. schinzii
• C. a. alpina
• C. a. centralis
• C. a. sakhalina
• C. a. actites
• C. a. kistchinskii
• C. a. arcticola
• C. a. pacifica – jeden z największych, o najdłuższym dziobie
• C. a. hudsonia – również duży i jasny

Podgatunki różnią się m.in. rozmiarem, jasnością upierzenia i długością dzioba; lokalne cechy upierzenia w szatach spoczynkowych mogą ułatwiać orientację w terenie, lecz w praktyce są trudne do rozróżnienia.

Występowanie biegusa zmiennego

Biegus zmienny występuje w szerokim pasie od arktyki po obie półkule. Podgatunek arctica gniazduje w północno-wschodniej grenlandii i na svalbardzie, a zimuje w północno-zachodniej afryce. Schinzii to sympatyczny podgatunek północno-atlantycki, spotykany na grenlandii, na wyspach brytyjskich i w basenie morza bałtyckiego, zimujący w europie południowej i afryce. Alpina gniazduje w laponii i północnej rosji, zimuje od europy zachodniej po indie. Centralis, sakhalina, actites, kistchinskii, arcticola, pacifica i hudsonia zajmują kolejne rejony arktyki i syberii, zimując od basenu morza śródziemnego po azję i amerykę północną. W polsce biegus zmienny widywany jest głównie na przelotach w marcu–maju i lipcu–listopadzie; dawniej gniazdowniczo, dziś jedynie jako migrujący ptak o nielicznych reliktowych lęgach odnotowywanych do 2010 roku.

Biegus zmienny - status ochrony

Międzynarodowa unia ochrony przyrody od 2024 roku klasyfikuje biegusa zmiennego jako gatunek bliski zagrożenia (nt), z populacją szacowaną na 3–7 milionów dorosłych osobników i trendem umiarkowanie spadkowym. W polsce jest on objęty ścisłą ochroną gatunkową i uznany na czerwonej liście ptaków jako wymarły regionalnie podgatunek lęgowy. Główne zagrożenia to osuszanie i zarastanie podmokłych łąk oraz niszczenie naturalnych plaż przelotowych.

Biegus zmienny - ciekawostki

• Biegus zmienny jest najliczniejszym biegusem na świecie, osiągającym lokalnie milionowe stada podczas migracji nad morzem wattowym.
• W locie dobrze widoczny jest biały pas na skrzydłach i obrzeżenie kupra, co pomaga w identyfikacji ptaków w szyku.
• W skrajnych przypadkach odnotowano adopcję obcych piskląt przez pary już wychowujące własne młode.
• Niektóre samice przedwcześnie opuszczały własne pisklęta, co jest rzadko opisywanym zjawiskiem wśród siewkowców.