Czyż zwyczajny to ptak śpiewający. Czyż zwyczajny znany też jest jako czyż pospolity lub czyżyk.

Charakterystyczną cechą czyżyka jest jaskrawa żółta plama na skrzydle, która u samców jest bardziej wyraźna niż u samic. U samców w okresie godowym występuje intensywna żółta plama na skrzydle oraz czerwony kaptur na głowie, który u samic jest mniej wyraźny. Wierzch ciała czyżyka jest szarobrązowy, a spód biały lub kremowy. Czyże to ptaki osiadłe lub wędrowne, które przemieszczają się na krótkie dystanse. Preferują lasy liściaste i mieszane, ale można je spotkać również na terenach otwartych, w parkach i ogrodach.

Czyże są zwykle ziarnojadami i ich dieta składa się głównie z nasion, ale czasem jedzą również owady i ich larwy. Są to ptaki towarzyskie i często można je spotkać w stadach.

Czyżyki słyną ze swojego śpiewu, który jest miękki i melodyjny. Często odwiedzają karmniki w ogrodach, co czyni je popularnymi ptakami wśród obserwatorów ptaków.

Czyżyki występują w całej Europie, z wyjątkiem Islandii i północnego skraju Skandynawii. Żyją również w Azji Północnej i Wschodniej oraz na Bliskim i Środkowym Wschodzie.  Rozmnażają się głównie w lasach świerkowych, więc w okresie lęgowym spotykane są głównie w lasach iglastych i mieszanych. Zimą migrują w dużych stadach na duże odległości przez otwarte tereny, żywiąc się nasionami i pąkami. Większość czyżyków ma tendencję do migracji na południe Europy.

W ogrodzie, zimą czyżyki często gromadzą się w małych grupach, zachowując się nieco jak sikorki: wisząc do góry nogami na tłustych kulkach. Są tak duże jak sikora modra, ale znacznie wyraźniej ubarwione na żółto-zielono. W locie czyżyka rzuca się w oczy: żółta pręga na skrzydłach i rozwidlony czarny ogon, z żółtymi bokami.

Czyż zwyczajny należy do grupy zielonych ptaków w Polsce.

Wielkość czyża

Długość ciała czyża 11,5 do 12,5 cm

Rozpiętość skrzydeł czyża ok. 21 cm.

Masa ciała czyża od 13 do 15 g.

Ile jaj skalda czyż?

Czyżyk składa 4-6 jaj. Jaj są białe z niebieskawym odcieniem.

Co je czyż?

Czyż zjada nasiona drzew iglastych, olch, brzóz i innych, czyżyki zjadają również pąki i owady.

Czyż ciekawostki

Populacja czyży w Polsce od 18000 do 62000 par.

Czyż zwyczajny należy do grupy żółtych ptaków w Polsce.

Ptak podobny do czyżyka to dzwoniec

Ptak podobny do czyżyka to dzwoniec zwyczajny (Chloris chloris). Zarówno czyżyk, jak i dzwoniec na pierwszy rzut oka są do siebie niezwykle podobne, nic więc dziwnego, że jest to częste pytanie zadawane. Główne różnice między nimi polegają na tym, że czyżyk ma bardziej prążkowane upierzenie z wyraźną pręgą na skrzydle, ogon ma bardziej ostry kształt widelca - samce czyżyka mają również czarną czapkę. Samice czyżyka nie mają czarnej korony, więc częściej są mylone z dzwońcami. Dzwońce mają również żółty pasek na krawędziach skrzydeł. Istnieje jeszcze kilka różnic między czyżykiem i dzwońcem. Dzwoniec jest ciężysz o ok. 10-15% i większy niż czyżyk. Dzwoniec potrafi ważyć 34 gramy, podczas gdy czyżyk wazy maksymalnie 18 gramów. Czyżyk ma na grzebiecie upierzenie bardziej niejednorodne czym wyróżnia się od jednorodnie zielonych pleców dzwońca.

Czyż pospolity - Spinus spinus – opis rozszerzony, występowanie i ciekawostki

Czyż pospolity, zwany pieszczotliwie czyżykiem, to jeden z najmniejszych, ale jednocześnie najbardziej charakternych ptaków z rodziny łuszczaków. Choć mierzy zaledwie kilkanaście centymetrów, potrafi zdominować znacznie większe gatunki przy karmniku. Jego odwaga, żywiołowość i „przywódcze” usposobienie sprawiają, że trudno pomylić go z jakimkolwiek innym ptakiem.

Charakterystyczny wygląd czyża

Czyż pospolity (Spinus spinus) wyróżnia się bardzo jaskrawym, żółtym upierzeniem, które zimą silnie kontrastuje z białym śniegiem.

Samiec jest szczególnie efektowny:

• intensywnie żółte pióra,
• czarna „czapeczka” na czole przechodząca pod dziób (tzw. śliniak),
• oliwkowozielony grzbiet z ciemnym kreskowaniem,
• na skrzydłach czarne pióra z żółtymi końcówkami tworzącymi charakterystyczne „lusterko”.

Samica jest skromniej ubarwiona – bardziej zielonkawo-szara, z wyraźnym, łuskowatym wzorem na tułowiu i głowie.

U wszystkich osobników ogon jest lekko rozwidlony w kształt litery „V”. Młode ptaki przypominają samice. Dziób czyża jest krótki, ale ostry – idealny do wyłuskiwania drobnych nasion brzozy, olszy czy iglaków.

Wymiary:

• długość ciała: 11–13 cm
• masa: do 15 g

Zachowanie i tryb życia

Poza okresem lęgowym czyże żyją w licznych stadach, które koczują w poszukiwaniu pożywienia. Zimą bardzo chętnie odwiedzają karmniki – często w dużych grupach, rzadko pojedynczo. Mimo niewielkich rozmiarów są niezwykle waleczne i potrafią przeganiać większe ptaki, takie jak grubodzioby czy dzwonce.

Głos i dawny kulturowy fenomen

Śpiew czyża jest melodyjny, fletowy i bardzo przyjemny dla ucha. To właśnie on sprawił, że w XVIII i XIX wieku ptaki te masowo trzymano w klatkach. Hodowcy wykorzystywali śpiew samców do wabienia innych osobników, a nawet tworzyli krzyżówki z kanarkami, szczygłami czy makolągwami.

Dziś przetrzymywanie rodzimych ptaków w niewoli jest zakazane – i słusznie, bo czyże najpiękniej prezentują się w naturze.

Lęgi – gniazdo niemal legendarne

Gniazdo czyża jest niewielkie, starannie ukryte wysoko w koronach drzew iglastych, najczęściej świerków. Tak dobrze zamaskowane, że wielu ornitologów nigdy nie widziało go w terenie. Stąd powiedzenia funkcjonujące w kulturze europejskiej, porównujące wielkie szczęście do „znalezienia gniazda czyżyka”.

Przebieg lęgu:

• wysiadywanie jaj: 10–12 dni,
• samica niemal nie opuszcza gniazda,
• samiec dostarcza pokarm (również owady),
• pisklęta są typowymi gniazdownikami,
• młode opuszczają gniazdo po ok. 14 dniach,
• para może wyprowadzić dwa lęgi w sezonie.

Czyże tworzą trwałe pary i nie stwierdzono u nich zdrad.

Czyż pospolity – ptak ciernistych krzewów

Nieprzypadkowa jest łacińska nazwa gatunku – Spinus spinus. „Spina” oznacza cierń i doskonale oddaje preferencje siedliskowe czyża. Ptaki te:

• gniazdują w gęstych koronach świerków,
• poza lęgami przebywają w jałowcach, tujach i innych iglakach,
• żywią się nasionami irgi, jałowca, sosny, brzozy i olszy.

Cierniste krzewy pełnią również funkcję ochronną – drapieżniki rzadko ryzykują pogoń za tak małym ptakiem w gęstych, kłujących zaroślach.

Występowanie w Polsce czyży

Zimą czyże można spotkać niemal w całym kraju. W okresie lęgowym częściej pojawiają się:

• w północno-wschodniej Polsce,
• w górach i na terenach z borami świerkowymi.

Decyduje o tym dostępność odpowiednich drzew gniazdowych oraz obfitego pokarmu.

Podsumowanie

Czyż pospolity to doskonały przykład na to, że rozmiar nie ma znaczenia. Niewielki, złocisty ptak łączy w sobie waleczność, piękny śpiew i fascynującą biologię. To jeden z najbardziej charyzmatycznych gości zimowych karmników i prawdziwy wojownik w miniaturowym wydaniu.

Źródła zdjęć i treści:

• Ocena liczebności populacji ptaków lęgowych w Polsce w latach 2008–2012 wyd. 2015 Tomasz Chodkiewicz, Lechosław Kuczyński, Arkadiusz Sikora, Przemysław Chylarecki, Grzegorz Neubauer, Łukasz Ławicki, Tadeusz Stawarczyk.
• Breeding Birds of Europe: Divers to Auks v. 1: A Photographic Handbook Autorzy: Alfred Limbrunner, Manfred Pforr.
• Peterson Field Guide To Birds Of North America, Second Edition (Peterson Field Guides). Autor Roger Tory Peterson.
• Ptaki krukowate Polski Autorzy: Leszek Jerzek , Brendan P. Kavanagh , Piotr Tryjanowski.
• Przewodnik Collinsa. Autorzy: Lars Svensson, Killian Mullarney, Dan Zetterstrom.
• Ptaki The Sibley Guide to Birds, 2nd Edition (Sibley Guides). Autor: David Allen Sibley.
• The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds Autorzy: Terres, John K.
• Europe's Birds. Autorzy: Andy Swash, Rob Hume, Hugh Harrop, Robert Still.
• Encyklopedia ilustrowana. Autor: Andrzej G. Kruszewicz.
• Ptaki Polski Dominik Marchowski com.pl.
• Ptaki świata Autor: praca zbiorowa.
• https://pl.wikipedia.org/
• https://pixabay.com/